Kategoria:Księgi metrykalne

Z Genepedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
To jest zalążek artykułu Księgi metrykalne. Możesz go rozwinąć i uzupełnić lub poddać weryfikacji.
Jeśli uznasz że artykuł jest kompletny zaznacz ten fakt w Dyskusja kategorii:Księgi metrykalne o dokumencie.

Księgi metrykalne

Generalnie przechowywane są w archiwach diecezjalnycy lub parafialnych oraz państwowych. Wiele danych można znaleźć także w internecie na stronach, których nazwy (w niektórych przypadkach) zupełnie nie kojarzą się z tą problematyką. W podkategorii "Opublikowane księgi metrykalne" zamieszczono linki do stron zawierajacych skany ksiąg metrykalnych, zaś w podkategorii "Indeksy ksiąg metrykalnych" linki do stron zawierających tylko ich indeksy.

W "Zarysie historyczno-statystycznym Diecezji Chełmińskiej" z 1928 r. określane są jako ksiegi metryczne.

O historii rozwoju ksiąg metrykalnych można przeczytać w artykule Lubelskiego TG.

Natomiast na stronie Yakiego można przeczytać o zasadach tworzenia XIXw. ksiąg metrykalnych w zaborze rosyjskim. Na szczególną uwagę zasługują podane schematy zapisu aktów urodzenia, ślubów i zgonów.

http://yakipl.republika.pl/metryki.html

O celach digitalizacji i indeksacji ksiąg metrykalnych można przeczytać w kronice PTG:

http://www.ptg.gda.pl/index.php/publisher/articleview/action/view/frmArticleID/95/

Oprócz danych merytorycznych w księgach tych można spotkać wiele innych informacji określanych dzisiaj mianem "perełek" Np

PTG - Migawki historii zawarte w dodatkowych wpisach w księgach parafialnych

http://www.ptg.gda.pl/index.php/publisher/articleview/action/view/frmArticleID/92/

Akty prawne i instrukcje dotyczące aktów metrykalnych opisano na stronie Tłumaczenie z j. łac. – Budowa aktów

Przykłady zapisu poszczególnych aktów, wraz z szablonami ich tłumaczenia, zamieszczone są w kategorii Tłumaczenia

Poniższe strony zawierają tylko informacje o miejscach przechowywania ksiąg metrykalnych.


Dyskusja:

Forgen - Księgi ochrzczonych, zaślubinych, zmarłych


Poszukiwanie ksiąg metrykalnych; zakresy czasowe ich dostępności

To podstawowy problem w genealogicznych poszukiwaniach. Najczęstszą przyczyną w stratach tych zbiorów były wojny oraz pożary kościołów i plebanii. Stąd w wielu przypadkach występuje brak ciągłości ksiąg. Tymczasem we wszelkiego rodzaju publikacjach i na stronach internetowych najczęściej można się spotkać z zapisem podającym skrajne lata dostępnego rodzaju ksiąg metrykalnych, w postaci np. 1767-1925 r.
Początkujący adept genealogii będzie dogłębnie przekonany, iż przy takim zapisie ma doczynienia z ciągłością ksiąg. W innym zestawieniu znajdzie zapis: 1767-1825, 1836-1884, 1902-1925. Jego interpretacja jest stosunkowo prosta. W powyższym zakresie brak ciągłości ksiąg.
Poszukując następnych źródeł informacji natrafi na zapis: 1767-1825, 1836-1882, 1876-1892, 1902-1925, który obudzi już w nim czujność i da początek rozważaniom o wiarygodności tych zapisów.
Kolejne zestawienie w postaci 1766-1797, 1793-1825, 1836-1880, 1876-1892, 1902-1926 oraz w postaci 1836-1884, 1876-1892, 1902-1925 doprowadzi go do całkowitej dezinformacji i frustracji odnośnie stanu zachowanych ksiąg metrykalnych. Stwierdzi, że skala błędów jest tak duża, iż należy odrzucić wszelkiego typu zestawienia jako niewiarygodne. Czy tak jest rzeczywiście? Co jest przyczyną tego stanu rzeczy?
Załóżmy, że dla powyższych zestawień zbiór ksiąg ma faktyczną postać:
a) 1732-1766 mikrofilm
b) 1767-1797 +
c) 1793-1825 +
d) 1836-1857
e) 1858-1884/1880 +
f) 1876-1892 filia +
g) 1902-1912
h) 1912-1925
Kościoły parafialne
Jako podstawową przyczynę różnic w podawanych zakresach należy wskazać postępująca degradację stanu zachowanych ksiąg metrykalnych. Na okładkach i pierwszych stronach ksiąg nanoszone były informacje o kolejnych zakresach (zawsze mniejszych) będących skutkiem utracenia początkowych czy końcowych stron w księgach. Ta degradacja znajduje swoje odzwierciedlenie w niektórych zestawieniach, pod warunkiem usystematyzowania ich względem osi czasu. Jak to wygląda w praktyce pokazano na przykładzie księgi 1858-1884/1882/1880 (ppkt. e).
Kościoły filialne
Występują przypadki prowadzenia osobnych ksiąg metrykalnych dla kościołów filialnych. Tendencje tę zauważa się szczególnie w odniesieniu do parafii historycznych, które zostały przyłączone jako filie do innych parafii by z czasem odzyskać pełna autonomię. Występują zestawienia, w których księgi takie księgi zaliczono do zasobów ksiąg kościoła parafialnego. Możliwość wystąpienia takiej sytuacji jest często związana ze zjawiskiem „nakładania się na siebie” zakresów kolejnych ksiąg. Zostało to pokazane na przykładzie księgi 1876-1892 (ppkt. f), która „nakłada się” na księgę 1836-1884.
Odrębnym zagadnieniem jest zjawisko „nakładania się ksiąg” z końca XVIII w. na obszarze Zaboru Pruskiego (Pomorze Gdańskie). W księgach ”pierwotnych” (ppkt. b) 1767-1797) akty były spisywane w układzie wierszowym (narracyjnym), natomiast w księgach „wtórnych” (ppkt. c) 1793-1825) w układzie tabelarycznym odręcznym, z częściowo innym zakresem wpisywanych informacji. Jedynie w odniesieniu do lat 1793-1797 można stosować pojęcia „unikatów’ i „duplikatów”, choć terminy te związane są z późniejszym okresem. Efektem końcowym jest uzyskanie większej ilości danych dla osób objętych zakresem lat 1793-1797.
Przypadki takie zaobserwowano w odniesieniu do:
- Parafia Jeleńcz księgi chrztów 1748-1782 i 1773-1785, lata 1773-1782
- Parafia Jeleńcz księgi ślubów 1693-1781 i 1774-1785, lata 1774-1781
- Parafia Jeleńcz księgi zgonów 1750-1782 i 1774-1785, lata 1774-1782
- Uzupełnić
Aktualnie nie można jeszcze wyjaśnić przyczyn oraz ocenić skali tego zjawiska. Sprawa do wyjaśnienia
Parafie zlikwidowane
Przyzwyczajeni jesteśmy tylko do rozwoju w różnych dziedzinach życia, zapominając o możliwości likwidacji czegoś. Podobnie jest z parafiami. Doskonałym przykładem są tu losy Parafii Święte k/Świecia n/Wisłą. Ostatni ślad po parafii, czyli rozebranie kościoła nastąpiło w 1835 r. W zasobach AD Pelplin zachowały się księgi metrykalne z ostatnimi wpisami z 1780 r. Ponieważ ze szczątkowych informacji wynika, iż przed likwidacją parafia (jako filia) była przyłączona do Parafii Sartowice, w księgach tej ostatniej należy szukać odpowiedzi o losy ksiąg metrykalnych Parafii Święte z przełomu XVIII i XIX w.
Unikaty i duplikaty
Uzupełnić
Inne przypadki
  • Poszukując brakujących ksiąg metrykalnych należy bardzo uważnie badać historię i zasięg terytorialny parafii. Doskonałym przykładem są splecione losy Parafii Jeleńcz i Parafii Wielki Mędromierz. W XIV w. parafia Wielki Mędromierz została wydzielona z Parafii Raciąż. Na przełomie XIV i XVw. wydzieliła się z niej parafia Jeleńcz. Uwarunkowania historyczne sprawiły iż parafia Wielki Mędromierz stała sie filią parafii Jeleńcz. Miało to nastąpić ok. 1749 r. Tymczasem analiza opisu poszczególnych ksiąg metrykalnych sugeruje iż filią mogła być już przed 1596 r., zaś w latach min. 1773-1786 mogła być samodzielną parafią lub filią dla której założono odrębne księgi. Udokumentowana reaktywacja istnienia parafii Wielki Mędromierz nastąpiła w listopadzie 1902 r. W tym stanie rzeczy pojawia się pytanie o zakresy ksiąg metrykalnych sprzed tego roku. Dla wyjaśnienia tej zagadki konieczne jest przeanalizowanie ksiąg parafii Jeleńcz pod kątem miejscowości jakie występują w aktach, a przynależnych do Parafii Jeleńcz bądź parafii Parafii Wielki Mędromierz. Sprawa do wyjaśnienia i dalszego opisania
  • Sieć parafialna wyznań i obrządków innych niż rzymsko-katolicki na niektórych obszarach była o wiele rzadsza. Stąd w księgach kościoła katolickiego można napotkać pojedyncze akty tych wyznań. W niektórych przypadkach akty te grupowano na oddzielnych stronach, a zakres czasowy podawano na okładce księgi. Takim przykładem jest księga zgonów Parafii Jeleńcz 1750-1782 (dla katolików) i 1765-1777 (dla luteranów). Ujęcie w zestawieniu powyższych zakresów bez stosownego komentarza prędzej zasugeruje istnienie księgi dla kościoła filialnego niż dla innego wyznania lub obrządku.
  • Uzupełnić
Okres I i II Wojny Światowej
  • W wyniku działań wojennych wiele ksiąg metrykalnych uległo zniszczeniu. Stosowne zapisy można odnaleźć w niektórych księgach zakładanych po wojnach. Akty ślubów i zgonów zostały utracone bezpowrotnie. Akty chrztu z tego okresu były odtwarzane z racji potrzeby istnienia takiego dokumentu do zawarcia związku małżeńskiego. Przykładem jest Parafia Raciąż k/Tucholi. W księdze chrztów z lat 1949-1956 zapisano akty odtworzone na podstawie zeznań składanych pod przysięgą.
  • Odrębnym zagadnieniem są listy strat osobowych parafian, zamieszczone w księgach zgonów niektórych parafii. W niektórych przypadkach wskazują miejsca, przyczyny i daty zgonów. Są jedynym „oficjalnym” dokumentem.
Podsumowanie
Z powyższych przykładów widać wyraźnie skalę problemów związanych z określeniem zakresów czasowych zachowanych ksiąg metrykalnych. W ramach projektu Parafia – kompendium wiedzy podjęty został trud ostatecznego uporządkowania wiedzy w tym zakresie. Dla każdej parafii wprowadzane są informacje o zachowanych księgach metrykalnych wg danych wynikających z zestawień poszczególnych archiwów. Weryfikacja i ostateczne potwierdzenie faktu istnienia poszczególnych ksiąg następuje z chwilą podania dat pierwszego i ostatniego zapisu w danej księdze. Jednocześnie w podpunkcie „Charakterystyka księgi” wprowadzane są informacje o kolejnych zakresach czasowych świadczących o postępującej degradacji danej księgi.
Ustalenie zbioru ksiąg metrykalnych (każdej parafii) jakie zachowały się do chwili obecnej jest punktem wyjścia do poszukiwań ksiąg zaginionych. W tym celu na stronie parafii (w pkt. 3.1.1.) grupowane są wszelkie informacje o wcześniejszych zestawieniach tych ksiąg. Zamieszczone komentarze wyznaczają potencjalne kierunki dalszych poszukiwań.

Podkategorie

Poniżej wyświetlono 3 spośród wszystkich 3 podkategorii tej kategorii.